In de leerstand – ’Leren tijdens het werk als een vanzelfsprekendheid’
In de leerstand is een makkelijk leesbaar boek met talrijke voorbeelden en praktische ondersteuning om met leren tijdens het werk samen aan de slag te gaan. Nederland is een kenniseconomie en daar willen we trots op blijven. Veel organisaties worstelen met de vraag hoe je medewerkers kan uitnodigen om te blijven leren en grenzen te verleggen. Na het lezen van dit boek heb je de mogelijkheid om direct aan de slag te gaan, zodat je in de leerrijkheid van de dagelijkse werkomgeving kan investeren.
15 maart 2023 | William de Kaste | https://williamdekaste.nl
Veranderen is leren
Het is onvermijdelijk dat organisaties de functie van leren en ontwikkelen van strategisch belang zullen positioneren. Voortdurende veranderingen als gevolg van technologische, maatschappelijke economische ontwikkelingen maken het noodzakelijk dat alle medewerkers dienen bij te blijven. Via de investering van het leren blijven medewerkers duurzaam inzetbaar en kunnen zij cognitief belastende taken uitvoeren. Volgens Isolde Kolkhuis Tanke kan dit door de werkplek zo in te richten dat het ook een leerplek is. Zij maakt direct duidelijk dat er geen standaard recept is. Het is een kwestie van samen specifieke condities per werksituatie en doelgroep creëren. Als je dit bereikt, dan is de investering snel weer terugverdiend.
In de leerstand
Deel 1 van dit boek bespreekt het begrip ‘in de leerstand’ en zij ligt toe welke condities in de werkcontext dit beïnvloeden’. Al vanaf de start is het helder wat leren is. Het is verfrissend om een boek te lezen waar de auteur een eigen definitie van het begrip leren formuleert. Ook geeft zij helder aan wat voor haar kenmerken zijn van het uitnodigende woord ‘in de leerstand’. Zowel eigen motivatie, geloof en vertrouwen, nieuwsgierige houding en actiegerichtheid maken daar deel van uit.
Het model ‘versmallen of blijven leren’ vormt een belangrijk fundament voor veel van de hoofdstukken in het boek. De essentie van het model is dat het laat zien hoe mensen in de modus van leren komen en blijven en ook wanneer ze terugvallen op bekende patronen en routines. Een goede balans op het continuüm ‘routine – leren’ is noodzakelijk. Isolde schrijft: “Alleen maar de hele dag ‘vol in de wind staan’ leidt al gauw tot overbelasting en uitputting, in plaats van tot leerrijke ervaringen en succes”.
Werkcontext
Naast individuele factoren speelt de werkomgeving een cruciale rol in het stimuleren van de leerstand. De auteur maakt een indeling op drie niveaus: de taak zelf, de werkorganisatie en de patronen van interactie in de werkomgeving. Op ieder niveau blijken er op basis van wetenschappelijke literatuur condities van belang te zijn. Een voorbeeld op taakniveau is de complexiteit, variatie en uitdaging van de taak. Op het niveau van de werkorganisatie vormen onder andere de mogelijkheid om in groepsverband samen te werken en werkdruk belangrijke condities. Op het niveau van patronen van interactie is het bijvoorbeeld belangrijk om fouten te mogen maken en daarbij passende feedback te ontvangen. In totaal worden er zestien condities beschreven die de werkplek als leerplek geschikt maken. De reflectieve vragen, tips en hulpmiddelen maken het mogelijk er direct mee aan de slag te gaan.
Doelgroepen
In Deel II van het boek bespreekt Isolde vier verschillende doelgroepen en contexten. Hierdoor brengt zij met de onderbouwing van wetenschappelijke bronnen veel nuance aan per doelgroep en de bijbehorende context. Zij start met de groep ervaren professionals en maakt direct duidelijk dat het (blijven) leren van professionals geen vanzelfsprekendheid is. Zo is er ook een schaduwzijde. Vooral de eerdere ervaringen en expertise kunnen leren in de weg staan. Door het succes kunnen professionals moeite krijgen met faalervaringen. Ook kan de eigen expertise het blikveld vernauwen. Isolde gebruikt hiervoor de pakkende uitspraak van Argyris (2008): “Als je een hamer in de hand hebt, zie je overal spijkers
Als professionals leren dan gaat het voor een groot deel over persoonlijke ontwikkeling, die te maken heeft met de eigen identiteit. Binnen deze ontwikkeling leert de professional omgaan met dilemma’s en paradoxen. Isolde beschrijft verschillende condities en patronen die professionals in de werkcontext zowel belemmerend als stimulerend ervaren om te blijven leren.
Vakmanschap
Voor praktisch geschoolde medewerkers is vakmanschap een essentiële drive voor plezier in je werk. Ze werken graag met hun handen en zijn goed in het oplossen van praktijkproblemen. Deze medewerkers zijn de motor voor onze maatschappij. Je werk goed doen is een belangrijke motivatie om te leren. Bij het leren is het belangrijk om duidelijk aan te geven hoe het werk er beter van wordt. Het liefst leert deze doelgroep in de eigen werkomgeving samen met de eigen collega’s. In het werk van praktisch geschoolde kunnen een aantal condities al het verschil maken, waaronder betekenisvol werk aanbieden en stimuleren mooi werk af te leveren waar ze trots op zijn.
Jongere werknemers
Nieuwe talenten hebben in de huidige arbeidsmarkt de keuze uit verschillende werkgevers en banen. Voor veel organisaties is het een uitdaging om jonge medewerkers te behouden. Het belang van een goed georganiseerde inwerkperiode of ‘onboarding’ is bij veel organisaties doorgedrongen. De jongere wil vrij snel gelijk- en volwaardig mee draaien. Zij lijken overwegend ‘in de leerstand’ te staan. Maar in de praktijk blijkt dat er behoorlijk wat belemmeringen zijn, waardoor dat leren niet zo goed uit de verf komt.
Jongeren hebben behoefte aan ruimte voor de eigen inbreng en willen duidelijkheid over hoe zij het werk goed kunnen uitvoeren. Het is prettig als ze bij anderen kunnen kijken hoe ze het werk doen en waarderen het als ze hulp kunnen vragen. Dit vraagt een klimaat waar je samen leert en ook fouten mag maken. Jongeren staan open voor het toepassen van online mogelijkheden en eigentijdse vormen van leren. De aandacht kan kort zijn en ze vertonen vaak ongeduld. Dit kan het goed doorlopen van de leercurve weleens in de weg staan, want dit vraagt immers tijd en geduld. De oudere generaties kunnen onder de juiste condities een belangrijke bijdrage leveren.
Leidinggevenden
Uit veel onderzoek naar een stimulerend leerklimaat blijkt de (voorbeeld)rol van leidinggevenden van cruciaal belang. Hierbij dienen we ook aandacht te houden voor de ontwikkeling van de leidinggevende zelf.
De opvattingen van goed leiderschap zijn aan verandering onderhevig, waarbij de termen authentiek, betekenisvol, transformationeel en waarderend tegenwoordig de boventoon voeren. Een leidinggevende heeft ook nadrukkelijk de rol om naar de toekomst te kijken en naar complexe vraagstukken die op de organisatie afkomen. Isolde schrijft: “Het moge uit het voorgaande duidelijk zijn dat leidinggevenden vandaag de dag een uitdagende en dynamische job hebben”. Het werk van een leidinggevende is op zichzelf rijk met leerervaringen, maar ze zijn ook geneigd op routines terug te vallen. Vooral in situaties waar de druk hoog is en de leidinggevende snel moet handelen. De gevraagde daadkracht maakt dat leren vaak opzij wordt geschoven. Juist in deze situaties blijft ruimte voor inbreng van anderen, het geven en ontvangen van feedback en met elkaar de klus klaren belangrijk. Een leidinggevende ‘in de leerstand’ handelt vanuit het basisgevoel van veiligheid, zodat hij of zij moeilijke onderwerpen samen met medewerkers en het management oplost.
Samenwerken
In deel III biedt Isolde Kolkhuis Tanke een praktische handreiking om aan de slag te gaan met het bouwen aan een werkomgeving die mensen uitnodigt om te leren. Hiervoor past zij het fundament van actieleerteams toe en geeft de volgende tips mee: begin klein, kies een focus, richt je op wat ‘ertoe doet’, doe het samen met de direct betrokkenen zelf. Het fundament staat op zes pijlers en via zes concrete stappen werk je via actieleerteams samen aan een lerende werkomgeving. Het laatste hoofdstuk omvat achttien hulpmiddelen om daadwerkelijk aan de slag te gaan. Het zijn heldere en behulpzame tools met aanwijzingen, opdrachten en schema’s. Zo kan je met elkaar aan de slag om in de leerstand te blijven.
Vanzelfsprekend
In de leerstand is uitnodigend geschreven en biedt een praktische vertaling van wetenschappelijke kennis. De reflectievragen en hulpmiddelen laten zien dat Isolde voor de lezer een boek passend bij het onderwerp heeft geschreven, namelijk het zet jezelf en anderen aan om samen aan de slag te gaan. Naast het boek heeft Isolde ook een aanvullende website (https://www.indeleerstand.nl/) met de tools en aanvullende informatie. Dit maakt het nu en in de toekomst mogelijk om te blijven leren, zodat alle doelgroepen de veranderingen in het werk met elkaar vanzelfsprekend oplossen.
Bron
Argyris, C. (2008). Teaching smart people how to learn. Harvard: Harvard Business Review.
Informatie over William de Kaste
Drs. William deKaste is eigenaar van Williamdekaste.nl (L&D Expert) en hoofddocent Learning and Development in Organisations aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Eerder was hij 11 jaar opleidingsdirecteur van de voltijd en deeltijd bachelor L&D in Organisations. Hij heeft zitting in de adviesraad van Develhub en het tijdschrift voor ontwikkeling in organisaties (TVOO). Zijn expertisegebieden zijn strategisch L&D, persoonlijk leiderschap, ontwerpen van leertrajecten, (onderwijs)verandering en effectmeting (william.dekaste@han.nl).